© 2006 Alancuma   -   web tasarım: k@di®ing

ALANCUMA KÖYÜ
Google
Web Alancuma
. .

Temel kavramlar

 

Kavramsal boyutun yaşanan gerçeklikle bütünleşmesi her zaman geçerli olmasa da, her toplumbilim çalışmasının, yöneldiği sosyal gerçeği tanımlayacak kavramlara ihtiyacı vardır. Bu kavramların çalışmalardan önce gösterilmesi gerekir (Ercan, 1993: 17). Bu yaklaşımla Adıgelerin sosyal yapısını daha iyi kavramamızı sağlayacak olan ve sitemizde sık kullandığımız temel kavramları açıklamak yerinde olacaktır:

 

Adıge; Çerkeslerin kendilerine verdiği isim. Adıge-Abhaz gurubuna mensup olan Adıgeler, Kafkasya'nın otokton (yerli) halklarından olup başlıca boyları şunlardır; Abzekh, Besleney, Bjeduğ, Cemguy, Hatıkoay, Kabardey, Mehoş, Natuhay, Şapsığ, Ubıh vd.

 

Çerkes; 1330'lu yıllarda literatüre geçen 'Çerkes' kelimesi 14 ve 15. asırlarda sadece Adıgeler için kullanılmaktaydı. Bu isim 13. asırdaki politik gelişmelerden, Moğolların Alanları dağa sıkıştırıp Türk kavimlerinin Kafkas topraklarına yerleşmeye ve yer isimlerini Türkçeleştirmeye başlamasından sonra ortaya çıkmıştır. Cenevizli İnteriyano'nun belirttiğine göre Rum ve Greklerin 'Zikhi' dedikleri, Moğolların önceleri 'Serkesut' dedikleri kavme Türkler Çerkes demişlerdir (Naroçnitskiy, 1988: 1/236). Türkiye'de, Osmanlı döneminde 'Muhacirîn-i Çerâkise' şeklinde kullanılan terkibin devamı mahiyetinde Kafkasya'dan göç ettirilmiş bütün kavimler için ortak bir isim olarak 'Çerkes' adı kullanılmaktadır. Bu isim, günümüzde Kafkasya'sında sadece Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti'nde yaşayan Çerkesler için kullanılmakta olup, diğerleri Adıge, Abhaz, Kabardey, Abzekh, Bjeduğ, Şapsığ, Besni, Hatıkoay vb. kendi kavim adlarını kullanmaktadır.

 

Diyaspora; Sürgün, dağılma anlamına gelen ve Yahudilerin Filistin dışında yaşadıkları yerleri ifade eden diyaspora terimi bugün muhâceret, yani her hangi bir kavmin anavatanı dışında soydaşlarının yaşadığı yerler için kullanılmaktadır (Gündüz, 1998: 95). Çerkes diyasporası Türkiye, Suriye ve Ürdün başta olmak üzere İsrail, Irak, Lübnan, Mısır, Yugoslavya, ABD. vs. ülkelerden oluşmaktadır.

 

Hoh; Tebrik, dua manasına gelen bu kelime, kutlanması gereken bir olay karşısında olayın failini tebcil için ayakta ve genellikle sofra başında sarf edilen güzel sözler ve yapılan hayır dualar için kullanılan bir isim olup Adıge khabzede önemli bir yere sahiptir. Benzer bir kelime Yahudilerde hikmetli güzel söz anlamında 'hohma' şeklinde kullanılmakta olup Ruslar aynı kelimeyi 'konuşma' manasında kullanmaktadır.

 

Kafkasya; Doğuda Hazar denizinden başlayarak batıda Azak denizi ve Karadeniz'e kadar uzanan; kuzeyini Rus bozkırlarının, güneyini ise Kafkas sıradağlarının ve Karadeniz'in oluşturduğu kıt'a koridorudur. Doğudan batıya doğru Dağıstan, Çeçenistan, İnguşetya, Osetya, Kabardey-Balkar, Karaçay - Çerkes, Abhazya ve Adıgey Cumhuriyetilerinden oluşan Kafkasya, 41-45. kuzey enlemleri ile 38-48. doğu boylamları arasında, Avrupa katısının güney doğusunda yer alır. Bölgenin bu günkü toplam yüzölçümü yaklaşık 125 bin km2 olup, Müslüman yerli nüfus 5 milyon civarındadır.

 

Khabze; Töre; Adıge toplumunda ferdi ve sosyal hayatın tamamını düzenleyen teamüli kaideler bütünü.

 

Khase; Divan, parlamento; Adıge toplumunda önemli kararların alındığı ihtiyar meclisi. Günümüz Kafkasyasında bu kavram dernekler için kullanılmaktadır.

 

Pselıho; Muhabbet arkadaşı, aşık. Düğün, zekhes vb. merasim ve toplantılarda tanışıp arkadaş olan kız veya erkek. Çoğunlukla evlilikle neticelenen bir muhabbet süreci.

 

Pşı; Kendine mahsus toprağı, üretim araçları, işçileri ve hizmetlileri olan bey.

 

Thamade; 'Tanrının beğenip makbul saydığı' anlamına gelen ve Adıge khabzede pek mühim bir mevkie sahip olan bu kavram başkan için kullanıldığı gibi yaşlı zat ve koca için de kullanılır. Gürcü ve Rusların içki sofrasını idare edene 'tamâda' dedikleri olur. 'Adıge Khabze' yazarı Mafedz S. thamadenin khabzeyi çok iyi bilmesi, hatip ve sabırlı olması gerektiğini söyler.

 

Zekhes; Uzun kış gecelerini hoşça geçirmek, misafiri hoş tutmak gibi gerekçelerle bir araya gelen gençlerin, kendilerinden daha olgun bir büyüğün (thamade) nezaretinde düzenlediği eğlence meclisleri.

(Kafkas Vakfı)

 

FORUM

RADYO

CHAT

SİTE HARİTASI

KÜNYE