|
© 2006 Alancuma - web tasarım: k@di®ing |
|
BATI ADIĞE ALFABESİ |
|
(Murat Papşu) |
ALFABENİN BAZI ÖZELLİKLERİ
* Türkçe harfler Adığece sesleri tam olarak karşılamadığından, alfabeyi öğrenmek için en iyi yöntem, dili bilen birine sözcükleri söyleterek sesleri telaffuz etmeye çalışmaktır. * У harfi, bazı sessiz harflerle birlikte (гу, гъу, жъу, ку, къу, кIу, пIу, тIу, хъу, цу, шъу, шIу) kelime sonlarında yarım okunur. Bu nedenle bunlar ayrı harf olarak kabul edilmişlerdir. Bu bitişik harflerde “у”, bazı sözcüklerde “о” harfine dönüşmektedir (жъу-жъо; кIу-кIо; тIу-тIо; шъу-шъо). * Yabancı kökenliler dışında в (v), к (k), р (r), э (e) harfleri ile sözcük başlamaz. * Е (E) ve И (İ) harfleri sözcük ve hece başında YE ve Yİ olarak okunur. * О (O) ve У (U) harfleri sözcük ve hece başında VO ve VU olarak okunur. * Э harfi, e ile a arası, ama daha çok a’ya yakın bir ses olarak okunur. * Alfabede harf olarak kabul edilen, ancak ses karşılığı olmayan ve sadece diğer harflerle birlikte kullanılan üç işaret vardır: 1- Sertleştirme işareti (ъ) г, ж, к, л, ч, х, ш harfleriyle birlikte kullanılır (гъ, жъ, къ, лъ, чъ, хъ, шъ), bu harflerin daha sert ve kalın okunmalarını sağlar. 2- Yumuşatma işareti (ь) ж ve х harfleriyle kullanılır (жь, хь) ve daha kalın okunmalarını sağlar. 3- Keskinleştirme işareti (I) sessiz harflerden sonra kullanılır (кI, лI, пI, тI, цI, чI, шI) ve harfin daha keskin (sert) okunmasını sağlar. Sesli harflerden ise önce kullanılır (Iа, Iе, Iи, Iы, Iэ, Iу); Arapçadaki hemze işlevini görür (neş’e, Kur’an v.b.). |
|
|
FORUM |
RADYO |
CHAT |
SİTE HARİTASI |
KÜNYE |
KitapHarfi |
ElYazısı |
Türkçe Okunuşu |
Örnek Sözcükler |
|
A a |
A a |
A |
атакъэ horoz; ары evet; апч cam; ар o; ау fakat; ахъщ para |
|
Б б |
Б б |
B |
бэ çok; баджэ tilki; бзэ dil; бзыу kuş; бжьэ arı;быбын uçmak |
|
В в |
В b |
V |
(Yabancı sözcüklerde) вагон vagon; ваз vazo; винт vida |
|
Г г |
Г г |
İnce Ğ |
гыны barut; гыкIын çamaşır yıkamak; лъагэ yüksek |
|
ГУ гу |
ГУ гу |
GU |
гу kalp; гугъэ umut; гупшыс düşünce; нэгу yüz |
|
Гъ гъ |
Гъ гъ |
Kalın Ğ |
гъэмаф yaz; гъэ yıl; гъыбз ağıt; гъы ağlama; дэхагъ güzellik |
Гъу гъу |
Гъу гъу |
Kalın ĞU |
гъунджэ ayna; гъунэгъу komşu; гъогу yol; гъучI demir |
|
Д д |
D д, g |
D |
дыджы acı; дахэ güzel; дэшхо ceviz; дагъэ yağ; дышъэ altın |
|
Дж дж |
Dж дж |
C |
джан gömlek; джы şimdi; джэнчы fasulye; джэмышх kaşık |
|
Дз дз |
Dж дж |
DZ |
дзыо çuval; дзэ ordu; дзын atmak; бадзэ sinek |
|
Е е |
Е е |
E, YE |
е kötülük; ежь kendi(si); емыкIу uygunsuz; ешъон içmek |
|
Ж ж |
Ж ж |
J |
жэ ağız; жакIэ sakal; жэпкъ çene; бжыхьэ sonbahar |
|
Жъ жъ |
ЖЬ жь |
Kalın J |
жъы yaşlı, eski; жъапхъ tava; жъажъэ yavaş, ağır |
|
Жъу жъу |
Жъу жъу |
Kalın JÜ |
жъуагъо yıldız; жъон kaynamak; зэжъу dar; мыжъо taş |
|
Жь жь |
Жь жь |
Kalın J |
жьы hava; жьыбгъэ rüzgar; жьау gölge; бжьыны soğan |
|
З з |
З з |
Z |
зы bir; закъо yalnız; зэкIэ bütün, hepsi; зауэ savaş; мазэ ay |
|
И и |
U и |
İ, Yİ |
ины büyük; и sekiz; из dolu; илъэс yıl; икъун yetmek |
|
Й й |
Û й |
Y |
бай zengin; дэжъый fındık; пай için; кIэй dere, vadi |
|
К к |
К к |
K |
канал kanal; класс sınıf; кран vinç; musluk; марк pul |
|
Ку ку |
Ку ку |
KU |
кушъэ beşik; ко but, kalça; коцы buğday; куу derin |
|
Къ къ |
Къ къ |
Kalın K |
къабзэ temiz; къэ mezarlık; къашъо dans; къэкIон gelmek |
|
Къу къу |
Къу къу |
Kalın KU |
къо oğul; domuz; къухьэ gemi; къуае peynir; къуаджэ köy |
|
КI кI |
КI кI |
Sert Ç |
кIалэ delikanlı; кIэнкIэ yumurta; кIымаф kış; кIапсэ ip |
|
КIу кIу |
КIу кIу |
Sert KU |
кIуачIэ güç, kudret ; кIоцI iç; кIон gitmek; тхьакIум kulak |
|
Л л |
Л л |
L |
лы et; лагъэ tabak; лэгъуп kazan; лэныст makas; мылы buz |
|
Лъ лъ |
Лъ лъ |
LH |
лъы kan; лъэпэд çorap; лъакъо ayak; лъэпкъ soy; halk |
|
ЛI лI |
ЛI лI |
Sert LH |
лIы adam; koca; лIыкIо elçi, aracı; лIэн ölmek; пл |